Natuurmonument De Beer

Voorwoord van Thijsse

Thijsse schrijft in het voorwoord: 'Hoe zal de wereld zijn over honderd jaar? Of laat ik het korter nemen, dan zie ik er ook nog wat van, laat ons zeggen twintig jaar. Er zal veel veranderen en snel, maar laat ons toch uit alle macht ervoor waken, dat er aan “De Beer” niets verandert wat de natuur zelve er gelieft te doen, want dat is op zichzelf ook al weer mooi en merkwaardig'. En ook: 'De Beer is een eerste-klas-landschap en De Beer kan behouden blijven want het is daar Kroondomein'. Dit was dus in 1930. De twintig jaar waarover Thijsse spreekt, zou hij niet meer meemaken. Hij overleed in janaurai 1945. En hoe het met dat Kroondomein zit, weten we maar al te goed.

Liefdevol, gedetailleerd en enthousiasmerend

Vogeleiland

De titel van het boek verwijst naar het bijzondere van De Beer: het is een vogeldorado. We kunnen nu slechts met verbazing kennis nemen van de inhoud van het boek. Lyrische beschrijvingen van een natuurgebied waar alles in superlatieven plaatsvond. In de bijlage van het boek staan ongeveer bijna 180 waargenomen vogelsoorten vermeld. En hier zitten heel wat bijzondere soorten bij. Het meest opmerkelijk is de aanwezigheid van de grootste kolonie van visdiefjes in West-Europa. Alles van De Beer komt in het boek van 248 pagina's aan de orde: de grote sterns, de visdieven, scholeksters en meeuwen, de Vlierenlaan, de plantengroei, de slikken aan de zuidkant.

Niets ontsnapt aan de aandacht van de jonge natuuronderzoekers. Liefdevol, gedetailleerd en enthousiasmerend wordt De Beer in al zijn facetten beschreven. Uit de soms minutieuze beschrijvingen van het gedrag van vogels kunnen we al iets herkennen van datgene waar Tinbergen later als etholoog zo beroemd om zou worden. Aardig detail is nog dat in 1930 Tinbergen in 1930 de naam 'Witgatplas' in een artikel gebruikte onder verwijzing naar het gebruik van deze naam in het boek. Deze - en de andere namen - werden vervolgens door anderen overgenomen en werden zo tot 'officiële' namen.

Het boek bevat foto's van de vier auteurs en daarnaast nog 25 tekeningen, waarschijnlijk van de hand van G.J. Palthe, die ook het omslagontwerp heeft gemaakt.

Merkwaardige foutjes

Papieren omslagHet boek had een papieren omslag waarop als titel 'op het Vogeleiland.' (dus beginnend met een kleine letter en eindigend met en punt). Merkwaardig en mogelijk een foutje, want de officiële titel is 'Het Vogeleiland'. Verder is de naam van Frans Kooijmans liefst twee maal verhaspeld: op de titelpagina staat zijn naam vermeld als Kooimans en op de rug als Kooymans. Bij de foto's in het boek staat dan weer Kooimans. De officiële schrijfwijze was en is toch echt Kooijmans.

 

[Aanvulling 7 januari 2024]

1. Frans Beekman attendeerde mij op een boekbespreking van 'Het Vogeleiland' in het blad van de NJN, 'Amoeba'. In jaargang 9, december 1930, verscheen een lovende bespreking met onder andere: 'Dit werk is waard om in handen te komen van alle 1200 N.J.N.-ers in Nederland, omdat we in dit boek het relaas krijgen van een jaar vogels kijken op de Hoek van Holland, en ons als zoodanig een pracht voorbeeld voor onze natuurliefhebberij is. Het verhaalt ons over de vogelrijkdom, het hele jaar door, maar daarnaast zijn de planten toch ook niet stiefmoederlijk bedeeld, zodat we een indruk krijgen van dit hele eiland.' En: 'We moeten de schrijvers, fotografen en de uitgever dankbaar zijn voor dit mooie werk. Laten we die dankbaarheid dan ook tonen door het kopen van Het Vogeleiland. Je zult er geen spijt van hebben.
Download de boekbespreking

2. In hetzelfde artikeltje is sprake van een uitgave van een 'gewone' variant en een uitgave in een 'prachtpand'. De 'prachtband' was tot nu de enige variant die mij bekend was; de andere heb ik nooit gezien. Daarbij dient de vraag zich aan welke de uitvoering was van de gewone variant. Wat dit mogelijk een ingenaaide versie?

3. Door het bovenstaande nieuwsgierig geworden ging ik op zoek in de bibliotheken in Nederland. Raadpleging in WorldCat Bibliotheek leerde dat er maar liefst dertien (13 en niet één, zoals ik eerder meldde) exemplaren van het boek in Nederland zijn. Dit staat los van de exemplaren in de bibliotheek van de Heimans en Thijsse Stichting.

4. Download een exemplaar van 'Het Vogeleiland' (34 MB [!], met dank aan Delpher)

Dit boek kopen?

Het boek 'Het Vogeleiland' is weliswaar al 80 jaar oud, maar het is antiquarisch gemakkelijk te vinden. Voor 10 tot 15 euro is het nog wel te bemachtigen. Het gaat dan om de uitvoering zonder de papieren omslag. Exemplaren met de originele, papieren omslag zijn zeldzaam (maar hoeven niet noodzakelijkerwijs meer te kosten, zo leerde ik dankzij Frans Beekman).

 

Logo

Terzijde

Foto uit Het Vogeleiland

Foto uit 'Het Vogeleiland': De aankomst aan den steiger. Foto Martien Rutten.

 

Foto uit Het Vogeleiland

Foto uit 'Het Vogeleiland': Waar de duindoorn taai om hun leven worstelen. Foto Niko Tinbergen.

 

Foto uit Het Vogeleiland

Foto uit 'Het Vogeleiland': Door de primakijkers halen we de lepelaars vlakbij. Foto Niko Tinbergen.